Naftali Bennett
اسرائیل از آمریکا خواست مذاکرات هسته‌ای فورا پایان یابد
11 آذر 1400
درهای بسته سازمان ملل به روی نمایندگان طالبان و کودتاچیان میانمار
11 آذر 1400

5+1 یا 4+1؟ موشکافی روند گفتگوهای هسته‌ای دولت سیزدهم

دکتر حسن بهشتی پور- نتیجه سفر علی باقری کنی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه به بروکسل و دیدار با انریکه مورا، معاون دبیرکل سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا توافق برای آغاز مذاکرات هسته‌ای‌ در ماه نوامبر بود. به‌طور دقیق مشخص نیست چه نیازی وجود داشت که نماینده ایران به بروکسل برود و چنین توافقی صورت بگیرد که چه زمانی مذاکرات وین آغاز می‌‌شود. واقعیت ‌این است که امروزه عامل اصلی مشکلات ایران، آمریکا است و‌ این آمریکایی‌ها هستند که با سلطه‌ای‌ که روی نظام مالی، بازارها و بانک‌ها دارند، ایران را تحریم کرده‌اند و کشورهای دیگر از ترس ‌اینکه مشمول تحریم‌های آمریکا نشوند، مبادله‌ای‌ با ایران انجام نمی‌‌دهند. شاید برخی کشورها نظیر چین و ترکیه ازطریق بانک‌هایی که روابط بین‌المللی گسترده‌ای‌ ندارند، به‌دلیل برخی تخفیف‌ها و امتیازها همچنان به مبادله با ایران ادامه می‌‌دهند، اما درعمل فضایی برای توسعه روابط اقتصادی و مبادلات تجاری وجود ندارد.

زمانی‌که ریشه مشکل به آمریکا بازمی‌‌گردد، یعنی اگر قرار است مسئله تحریم‌ها حل‌و‌فصل شود یعنی ‌این ایران و آمریکا هستند که باید در‌ این‌خصوص به توافق برسند. اتحادیه اروپا نقش تسهیلگر را برعهده دارد و نمی‌‌توان انتظار نقش‌آفرینی گسترده‌تری را از ‌این اتحادیه داشت. آن‌ها می‌‌توانند تلاش کنند و فضایی را فراهم آورند که مذاکراتی شکل بگیرد اما نمی‌‌توان با آن‌ها به توافق رسید و آمریکا را رها کرد. هنوز دلیل اتخاذ سیاست گفتگو با ۱+۴ به‌جای گفتگو با آمریکا هم ازسوی دولت قبلی و هم دولت کنونی مبهم است. زمانی‌که آمریکا برای بازگشت به برجام اعلام آمادگی کرده، بهتر آن است که گفتگوها در چارچوب ۱+۵ دنبال می‌‌شد تا همزمان برای ایران ازدست نرود و هم از وارد آمدن آسیب بیشتر جلوگیری شود. ‌این‌که ابتدا ایران به سراغ کشورهای ۱+۴ برود و با آن‌ها گفتگو کند و سپس آن‌ها پس از رایزنی با آمریکا نزد ایران بازگردند و ‌این روند بارها و بارها تکرار شود، جز طولانی‌تر کردن روند مذاکرات و فرسایشی کردن آن دستاوردی ندارد. اگر نیت بر مقایسه نیز باشد، طولانی‌تر شدن روند مذاکرات با‌توجه‌به آسیبی که تحریم‌های ظالمانه بر پیکره اقتصاد ایران وارد می‌‌سازد و فشاری که از ‌این موضوع بر مردم عادی در ایران وارد می‌‌شود، بیشتر به‌ضرر ایران بوده و باعث می‌‌شود حجم خسارت‌ها افزایش پیدا کند.

در چنین شرایطی دولت ایران باید رویکردی نتیجه‌محور را اتخاذ کند و مسیری را برود که در پایان آن تحریم‌ها زودتر برداشته شده و فضایی برای تنفس اقتصاد ایران به وجود‌ آید. از همین رو، پیشنهاد من ‌این است که

  • اولاً مذاکرات به‌جای ۱+۴ در چارچوب ۱+۵ دنبال شود و گفتگوی مستقیم با آمریکا در دستورکار قرار گیرد تا فرایند زمان‌بر گذشته تکرار نشود و
  • ثانیاً ازسوی دولت ایران ابتکارهایی برای عبور از بن‌بست دور ششم مذاکرات مطرح شود.‌

این‌که عنوان می‌‌شود هفته آینده، تاریخ دقیق مذاکرات معلوم می‌‌شود، یعنی طولانی شدن روند مذاکرات برای رفع تحریم‌ها و واقعاً مشخص نیست چه مصلحتی در طولانی کردن این روند وجود دارد؛ چنین رویکردی به‌نفع ایران نخواهد بود. باید به تجربه‌های گذشته خود بازگردیم و ببینیم زمانی‌که در میانه دهه ۸۰ گفتگوهایی طولانی و زمان‌بر با اروپایی‌ها انجام می‌‌شد و به‌دلیل نقش نداشتن آمریکا نتیجه‌ای‌ حاصل نمی‌‌شد چرا باید تکرار شود؟ وقتی در آن زمان آمریکا به مذاکرات پیوست، ما مدام از یک شهر به شهر دیگر برای مذاکره می‌‌رفتیم و هیچ نتیجه‌ای‌ هم برای کشور به‌دست نمی‌‌آمد. چه نفعی در آن دیپلماسی رفت و برگشت وجود داشت که امروز باید یک بار دیگر کشور آن تجربه را تکرار کند؟ مساله دیگر این است که طی گفتگوهای بروکسل ارائه تضمین برای عدم تکرار بدعهدی و رفتارهای غیرقانونی طرف‌های مقابل خواسته غیرقابل چشم‌پوشی ایران عنوان شده است. این خواسته و برخی خواسته‌های دیگر نظیر لغو کلیه تحریم‌های هسته‌ای‌ و غیرهسته‌ای‌ در گفتگوهای دولت قبل نیز مطرح بود و در نهایت نیز این خواسته به‌نتیجه نرسید. باید واقعیت را در نظر گرفت و توجه کرد زمانی که آمریکا از تحریم به عنوان یک ابزار فشار استفاده می‌‌کند، خیلی بعید به‌نظر می‌‌رسد که آمریکا این ابزار را کاملاً کنار بگذارد. ما می‌‌توانیم این خواسته را مطرح کنیم، اما در عمل، تمام پیش‌بینی‌ها می‌‌گویند این خواسته محقق نخواهد شد.

دولت قبلی در پی به‌وجود آمدن بن‌بست در مذاکرات، به‌سوی این رفت که تحریم‌های اصلی نظیر تحریم‌های نفتی و بانکی و… را که تأثیرش روی اقتصاد ایران بسیار زیاد است لغو کند. همچنین تلاش کرد برچسب تروریسم را از روی تحریم‌ها بردارد. هدف از بیان این موضوع این است که راه رسیدن به توافق تنظیم مطالبات بر اساس واقعیت‌هاست. این رویکرد نتیجه را دست‌یافتنی‌تر می‌‌کند.

منبع: اعتماد

تحلیل‌گران محترم یادداشت‌های خود را به آدرس ایمیل فرهنگ دیپلماسی (info@farhangdiplomacy.com) ارسال کنند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.