درگیری در مرز نیمروز مدیریت شد
11 آذر 1400
دلایل کاهش محبوبیت جو بایدن: آیا باید در انتظار رویه‌ای شدن «ریاست‌جمهوری تک‌دوره‌ای» در آمریکا باشیم؟
12 آذر 1400

آینده برنامه هسته‌ای ‌ایران در ابهام

Iran nuclear site

هانیه طهماسب‌زاده، تحلیل‌گر مسائل سیاسی و روابط بین‌الملل- در سال‌های اخیر، موضوع برنامه هسته‌ای ‌ایران به مهم‌ترین اولویت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ‌ایران تبدیل شده است. موضوع برنامه هسته‌ای ایران، پیش از سال 2015 میلادی سبب صدور چندین قطعنامه علیه جمهوری اسلامی ‌ایران در شورای امنیت شد و با تحریم‌های سنگین به‌طور مستقیم آثاری منفی بر اقتصاد کشور و درنهایت معیشت مردم برجای گذاشت.
در دولت قبل، تلاش‌هایی برای حفظ برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز و به‌موازات آن رفع تحریم‌های شورای امنیت صورت گرفت که برجام نقطه عطف مهمی در آن بود، اما با خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام، تمامی امیدهای ‌ایران و دیگر کشورهای حاضر در این پیمان برای دستیابی به توافقی بلندمدت از بین رفت.کشورهای اروپایی نیز وعده‌هایی دادند که هیچگاه عملی نشد. بنابراین، جمهوری اسلامی ایران یک‌سال پس از خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام اقدام به برداشتن گام‌هایی برای کاهش تعهدات برجامی خود کرد.

کارگزاران جدید در ساختار قدیم

با انتخاب جو بایدنِ دموکرات به‌عنوان رئیس‌جمهور جدید آمریکا، بار دیگر امیدهایی برای توافق شکل گرفت، اما می‌توان گفت که تاکنون اقدامی جدی از جانب آمریکا برای برداشتن تمامی تحریم‌هایی که ‌ایران درخواست دارد، انجام نشده و نظرات ضد و نقیضی درمورد حصول یک توافق بین ‌ایران و 1+5 وجود داشته است. ازطرف‌دیگر، با انتخاب دولت سیزدهم از جناح اصول‌گرا و تغییر در تیم مذاکره‌کننده برجامی، می‌توان گفت که حصول یک توافق جامع مشکل خواهد بود.

 

Trump-Biden

 

چالش‌های ثابت در ساختار

 

درمورد‌ آینده برجام و توافقات هسته‌ای، می‌توان گفت یک‌دست نبودن تصمیمات درمورد برنامه هسته‌ای در داخل کشور، همواره ‌ایران را در مذاکرات با مشکل بزرگی روبه‌رو کرده است؛ عده‌ای برنامه هسته‌ای را حیثیتی و پیشرفت‌های مرتبط با آن را دستاوردی مهم برای جمهوری اسلامی تلقی می‌کنند و عده‌ای دیگر خواهان توافق با آمریکا هستند تا تحریم‌ها برداشته شود و اقتصاد و اوضاع معیشت مردم سر‌و‌سامان بگیرد.
یکی از مهم‌ترین مشکلات اما در توافقات آتی، به‌طور قطع بی‌اعتمادی دو طرف به یکدیگر و به‌خصوص بی‌اعتمادی ‌ایران به آمریکا پس‌از خروج یک‌جانبه این کشور از برجام است. آمریکا همواره پس از انقلاب اسلامی ایران، در تمامی گفتمان‌هایی که به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران شکل داده اند، «دشمنی بزرگ» بوده است. ‌ایران نیز برای آمریکا یک «محور شرارت» است که صلح و امنیت بین‌المللی را به‌خطر انداخته و باید آن را به‌عنوان یک تهدید مهار کرد. درنتیجه، آمریکاستیزی در گفتمان جمهوری اسلامی ایران، و ‌ایران‌ستیزی در گفتمان سیاست خارجی آمریکا دو اصل تغییر‌ناپذیر هستند و تفاوتی ایجاد نمی‌کند چه کسی در ‌ایران یا آمریکا برسر کار باشد، تنها تفاوت در شیوه اتخاذ تصمیمات افراطی یا متعادل، با نمودهایی ازجمله یک‌جانبه‌گرایی و دشمنی آشکار در دوران ترامپ یا اعتقاد به مذاکره و دیپلماسی در زمان بایدن است که البته همین رهیافت‌ها نیز در کاهش و افزایش تنش در روابط دو طرف بسیار مؤثر قلمداد می‌شود.

 

 

الزامات آینده برای دوطرف

می‌توان گفت کار دولت سیزدهم در موضوع برنامه هسته‌ای بسیار سخت خواهد بود، چراکه ‌ایران علاوه‌بر این‌که هدف رفع تحریم‌ها را دنبال می‌کند، خواهان ادامه دادن به برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز خود است به‌نحوی‌که با تغییر تصمیم‌گیرندگان در آمریکا، مثل دوران قبل نتوان به‌صورت یک‌جانبه از آن خارج شد. در‌طرف‌دیگر اما، آمریکا نیز به‌دنبال یک توافق بلند‌مدت و جامع در برجام است که ایران را به‌صورتی تضمین‌شده برای اسرائیل، در برنامه هسته‌ای محدود کند.
در‌واقع، برای حصول‌ این توافق لازم است امتیازاتی داده شود تا بتوان امتیازاتی گرفت، یعنی جمهوری اسلامی ایران باید در برخی‌از سیاست‌های خود تجدیدنظر لازم را انجام دهد و آمریکا نیز در ازای اقدامات ‌ایران باید تحریم‌های شورای امنیت را لغو کند تا بتوان به توافقی برجامی امیدوار بود که با هر تغییری سست نشود.

 

 

تحلیل‌گران محترم یادداشت‌های خود را به آدرس ایمیل فرهنگ دیپلماسی (info@farhangdiplomacy.com) ارسال کنند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.