از ترور انور سادات تا بازگشت آمریکا به کابل
01 آبان 1400
بحران افغانستان و دورنمای آن
07 آبان 1400

سياست نفوذ: سرمایه‌گذاری اقتصادی شرکت توتال فرانسه در عراق

دکتر شهرام پیرانی، پژوهشگر حوزه اقتصاد سیاسی- در شهریور 1400، شرکت توتال فرانسه که یکی از بزرگترین شرکت‌های فعال در حوزه انرژی در جهان است، قراردادی به ارزش 27 میلیارد دلار بادولت عراق در‌ زمینه سرمایه‌گذاری بر توسعه چاه‌های نفت، زیر‌ساخت‌های انتقال گاز، تولید برق و انرژی خورشیدی در عراق به امضا رساند. به‌نظر می‌رسد هدف از این قرارداد، علاوه‌بر قطع وابستگی گازی و برقی عراق به ایران، افزایش نفوذ فرانسه در عراق است.

وابستگی عراق به منابع انرژی ایران

احسان عبدالجبار، وزیر نفت عراق، اعلام کرده است گاز تولید شده از پروژه توتال در جنوب عراق کمک خواهد کرد این کشور واردات گاز از ایران را متوقف کند، زیرا گازی که در داخل تولید می‌شود ارزان‌تر از گاز وارداتی از ایران خواهد بود. هزینه واردات گاز از ایران حدود 8 دلار به ازای هر واحد بی‌تی‌یو (واحد حرارتی بریتانیا:BTU) است، درحالی‌که گاز تولیدی پروژه توتال 1 دلار و 50 سنت به ازای هر واحد ارزان‌تر خواهد بود.

در سال‌های گذشته، عراق یکی از بزرگ‌ترین مقاصد صادراتی گاز و برق ایران بوده است. طبق برخی گزارش‌ها، حدود یک سوم برق و گاز مورد نیاز عراق ازسوی ایران تأمین می‌شود. عواملی نظیر بی‌توجهی دولت عراق به پرداخت مطالبات تهران و افزایش مصرف داخلی گاز و برق در ایران، در برخی موارد در سال‌های اخیر با واکنش ایران و قطع شدن جریان برق و گاز صادراتی به عراق مواجه شده است.

کشور عراق در سال 2018، معادل یک میلیارد دلار واردات گاز داشت. در این کشور نیروگاه‌ها و تأسیسات شیرین‌سازی و تصفیه آب آشامیدنی بالاترین میزان مصرف و نیاز به گاز برای تولید برق را دارند. درحال‌حاضر،80 درصد برقی که در نیروگاه‌های عراق تولید می‌شود، به گاز وابسته است. به باور کارشناسان، اگر عراق بتواند تمام ظرفیت گازهای چاه‌های نفت خود را جمع‌آوری کند، می‌تواند 35 میلیون متر مکعب گاز تولید کند. درحالی‌که عراق برای رفع کمبودهای فعلی‌اش، به حدود 15 هزار مگاوات برق نیاز دارد و تولید 15 هزار مگاوات برق با 35 میلیون متر مکعب گاز ممکن نیست.

ایران از سال 2004، صادرات برق به عراق را شروع کرده است. در سال‌های ابتدایی، به‌سبب محدودیت تجهیزات، میزان صادرات برق ایران به عراق بسیار اندک بود، اما از سال 2008، امکانات بسیاری اعم از چند خط انتقال فراهم شد و قراردادهای صادرات برق به عراق به‌مدت یک سال از اول ژانویه تا آخر دسامبر همان سال به‌امضا رسید. میزان صادرات برق ایران به عراق در سال 2020 نزدیک به 1200 تا 1500 مگاوات در روز بوده است.

 

 خلأ حضور آمریکا در عراق و فرصت برای فرانسه

به‌نظر می‌رسد فرانسه با نیت گسترش نفوذ در عراق، حمایت آمریکا برای اجرایی شدن قرارداد توتال را نیز دارد. سایت «میدل‌ایست‌آی»، در گزارشی به بررسی ابعاد گوناگون این قرارداد پرداخته است و به نقل از چند مقام عراقی می‌نویسد این قرارداد بخشی از راهبرد نفوذ دولت فرانسه در عراق است. این نوشته با اشاره به حضور «امانوئل مکرون»، رئیس‌جمهور فرانسه در کنفرانس امنیتی بغداد استدلال کرده است این کنفرانس در اصل پروژه‌ای فرانسوی بوده است. لازم به ذکر است فرانسه تنها عضو دائم شورای امنیت بود که بالاترین مقام اجرایی کشورش را به عراق فرستاد؛ این امر نشان از اهمیت عراق برای فرانسه دارد.

بايد گفت حمایت آمریکا نقشی کلیدی در قرارداد گازی فرانسه و عراق دارد. در اردیبهشت 1400 و پس از امضای قرارداد گازی چین و عراق، طبق اظهار نظر کارشناسان آمریکایی درباره این موضوع مشخص شد آمریکا تلاش دارد برای قطع وابستگی گازی به ایران، به عراق فشار وارد آورد. در همان زمان، با علنی شدن خبر توافق میان شرکت توتال و عراق برای اجرای 4 پروژه دیگر، این ادعا طرح شد که قرارداد حاضر بخشی از خواسته‌های واشینگتن از بغداد است؛ چراکه شرکت توتال با بازگشت تحریم‌ها علیه ایران، به درخواست واشینگتن از طرح توسعه پروژه پارس جنوبی خارج شد. ازاین‌رو، حمایت آمریکا از قرارداد توتال با دولت عراق را می‌توان اقدام آمریکا در راستای جبران خسارت‌های وارد شده به شرکت توتال پس از خروج از ایران دانست.

باید افزود آمریکا تلاش دارد تا پایان سال 2021 نیروهایش را از عراق خارج کند. این تصمیم برای خروج نیروهای آمریکایی از خاورمیانه، درراستای تحقق راهبردهای کلان این کشور و جهت تمرکز هر چه ‌بیشتر بر شرق آسیا برای مهار چین در این ناحیه است. مقامات عراقی از تکرار سناریوی افغانستان برای عراق نگران شده‌اند. لذا عراقی‌ها به‌دنبال یافتن جایگزینی برای آمریکا در عراق هستند.

از‌طرف‌دیگر، فرانسه خروج آمریکا از عراق را به چشم یک فرصت برای افزایش نفوذ خود در عراق و تثبیت موقعیت خود در این کشور ارزیابی می‌کند. همچنین فرانسوی‌ها در هنگام خروج غول‌های نفتی اکسون‌موبیل و بی‌پی از عراق، به‌سرعت برای پُر کردن جای خالی آن‌ها دست به اقدام زدند.

عراق روابط بسیار نزدیکی با ترکیه دارد. ازطرف‌دیگر، فرانسه و ترکیه در مسائلی همچون منابع گازی شرق مدیترانه و بحران لیبی در تقابل باهم هستند. فرانسه به‌دنبال آن است که با نزدیکی هرچه بیشتر به بغداد، از کارت عراق در جهت اعمال فشار بر ترکیه درمورد مسائل مورد مناقشه استفاده کند.

سخن پایانی

باتوجه‌به آن‌چه گفته شد، قرارداد شرکت توتال با دولت عراق را باید بخشی از برنامه گسترده دولت فرانسه برای حضور سیاسی-اقتصادی در عراق ارزیابی کرد.

 

 

تحلیل‌گران محترم یادداشت‌های خود را در محورهای ذیل به آدرس ایمیل فرهنگ دیپلماسی(info@farhangdiplomacy.com)  ارسال کنند: اختلافات و همکاری‌های فرانسه و آمریکا در عراق / مقایسه خروج آمریکا از افغانستان و خروج احتمالی از عراق / حضور فرانسه در عراق ، اهرم فشار بر ترکیه

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.