جمهوری خلق چین و پیمان امنیتی آکوس فرصت یا تهدید؟
30 مهر 1400
سياست نفوذ: سرمایه‌گذاری اقتصادی شرکت توتال فرانسه در عراق
03 آبان 1400

از ترور انور سادات تا بازگشت آمریکا به کابل

بروس رایدل- ترور انور سادات در چهل سال قبل و معنای آن برای خاورمیانه یادداشتی است که اندیشکده بروکینگز آمریکا به بهانه سالروز مرگ سادات و همزمانی آن با خروج آمریکا از افغانستان منتشر کرده ‌است. بروس رایدل که یکی از تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا در آفریقا بوده است،‌ در این یادداشت می‌نویسد چهل سال قبل در شش اکتبر 1980، رئیس‌جمهور مصر انور سادات توسط اسلام‌گرایان در قاهره کشته شد. این ترور عامل تمامی رویدادها و شکل‌گیری تدریجی روندهایی بود که منجر به ناامنی، خشونت و جنگ در خاورمیانه و صدور تروریسم از آن شد. آن‌چه رایدل به آن به‌صورت ضمنی اشاره دارد، مهندسی آمریکا در خاورمیانه و شمال آفریقا است که نابودی تمدن‌های مهم این منطقه را درنظر داشته است. این یادداشت مدرک مستدلی از دخالت نهادهای اطلاعاتی آمریکا در امور داخلی دیگر کشورها است.

به گفته رایدل، او در آن زمان تازه گزارشی داخلی در سازمان سیا منتشر کرده بود که به چشم‌اندازهای آتی جانشینی برای سادات درصورت کشته شدن وی می‌پرداخت. در این گزارش، او این‌گونه ارزیابی کرده ‌است که احتمالاً به‌دلیل توافق صلح یک‌جانبه سادات با اسرائیل، مخالفت‌های شدیدی با او رخ خواهد داد که البته مرگ او را رقم زد. از نظر رایدل، مرگ سادات منجر به جنگ لبنان در سال 1982، ایجاد حزب‌الله و کاشتن دانه‌های شکل‌گیری القاعده شد.

سادات در جوانی دست راست جمال عبدالناصر بود و او ناصر را به جنگ فاجعه‌باری در یمن در سال‌های دهه 1960 کشاند؛ باتلاقی که قاهره در آن گیر افتاد. سپس در سال 1967 وارد جنگ با اسرائیل شد که در سال 1973 سادات و ارتش مصر خود را از جنگ رهانیدند. او رهبری ‌پیش‌بینی‌ناپذیر و متفکر بود. در سال 1977 سازمان سیا سخنرانی مشهور سادات برای دیدار از بیت‌المقدس را به‌عنوان سخنرانی شعاری یک رئیس‌جمهور درنظر گرفت، اما یک هفته بعد سادات در بیت‌المقدس بود و پیمان کمپ‌دیوید را با اسرائیل امضا کرد. جیمی کارتر رئیس‌جمهور وقت آمریکا حمایتی جدی از این پیمان داشت، اما برای اکثر اعراب در نشست سران مریلند این حرکت سادات به‌معنای خیانت به آرمان فلسطین بود و تا سال 1981 او به‌عنوان فردی خائن و مطرود شناخته می‌شد.

رایدل مدعی است آن‌زمان در گزارش خود پیش‌بینی کرده بود پس از سادات، گذار روان و آرامی به حسنی ‌مبارک، معاون رئیس‌جمهور رخ دهد که تقریباً همان چیزی شد که اتفاق افتاد. با مرگ سادات، بیل کیسی، مدیر جدید سازمان سیا گزارش رایدل را دوباره در سراسر واشینگتن تجدید چاپ کرد تا با جلب توجه به تحلیل پیشگویانه‌ سازمان سیا، افکار عمومی از این واقعیت که سازمان سیا مسئول آموزش محافظان سادات بود منحرف کند.

چند هفته بعد آریل شارون، وزیر دفاع وقت اسرائیل از کارشناسان اطلاعات نظامی خود پرسید مبارک درقبال حمله ارتش اسراییل به لبنان که قصد نابودی سازمان آزادی‌بخش فلسطین و بیرون راندن ارتش سوریه از شمال لبنان را دارد چگونه واکنش نشان می‌دهد. پاسخ تحلیلگران سازمان سیا این بود که مبارک کار خاصی انجام نخواهد داد، اما اگر سادات زنده بود واکنش متفاوتی نشان می‌داد و شاید از پیمان صلح برای حفظ شهرت و نیک‌نامی خود صرف‌نظر می‌کرد. بنابراین، شارون با اطمینان از ارزیابی اطلاعاتی آمریکایی، حمله فاجعه‌بار ژوئن سال 1982 را آغاز کرد که منجر به کشتاری فجیع در اردوگاه پناهندگی صبرا و شتیلای فلسطین در ماه سپتامبر، بمب‌گذاری انتحاری آوریل سال 1983 در سفارت آمریکا با مرگ 63 نفر ازجمله 7 افسر مأمور سازمان سیای آمریکا و بمب‌گذاری پادگان دریایی فرودگاه بیروت در اکتبر سال 1983 با کشته شدن 241 تفنگ‌دار، ملوان و سرباز آمریکایی شد.

مرگ سادات، حمله اسرائیل را رقم زد و این حمله، به باور رایدل مقدمه‌ای بر ایجاد حزب‌الله توسط ایران شد که درنهایت اسراییلی‌ها را حتی از جنوبی‌ترین بخش‌های لبنان در سال 2000 بیرون راند. رئیس‌جمهور آمریکا رونالد ریگان، پس‌از بمباران پادگان‌های دریایی، تفنگ‌داران دریایی را از منطقه خارج کرد و سوریه و ایران پیروز میدان شدند. نبیل فهمی، وزیر امور خارجه سابق مبارک، او را به‌عنوان فردی که شاید به‌سبب تجربیاتش با سادات از سیاست‌های بزرگ خودداری می‌کرد توصیف کرده است و به‌نظر فهمی حتی در دفاع نیز مبارک بسیار منفعلانه عمل می‌کرد که عملیات صلح برای «جلیل» نمونه آن است.

در بین افراد دستگیرشده در طراحی ترور سادات در سال 1981 پزشک برجسته مصری به نام ایمان الظواهری توسط پلیس دستگیر شد. ظواهری به‌دلیل داشتن مهارت‌های زبانی و رفتار متمایز، سخن‌گوی توطئه‌گران در زندان شد. با نبود شواهد او را آزاد کردند، اما از آن زمان به بعد به‌خاطر دیگر اقداماتش پیوسته درحال فرار است. ظواهری به‌عنوان معاون اسامه بن‌لادن و جانشین احتمالی او از زمان تولد القاعده، یکی از رهبران ایدئولوگ مهم این گروهک بوده‌است. هدف او تحلیل اراده آمریکا در حمایت از اسرائیل است. او مغز متفکر توطئه مأموریت سه‌گانه در سال 2009 در خوست (khost) در افغانستان بود که منجر به کشته شدن هفت افسر سازمان سیا و یک اردنی شد. او ماه گذشته در پیام صوتی، انتشار کتاب جدیدی را به‌مناسبت بیستمین سالگرد رویداد یازده سپتامبر جشن گرفت.

بروس رایدل، تحلیل‌گر اطلاعاتی سازمان سیا، با نگاه به این پیشینه، درمورد خروج افغانستان شرط می‌بندد که دیر یا زود آمریکا ناگزیر است به کابل بر‌گردد.

ترجمه و تلخیصی از هیئت تحریریه فرهنگ دیپلماسی

تحلیل‌گران محترم یادداشت‌های خود را به آدرس ایمیل فرهنگ دیپلماسی (info@farhangdiplomacy.com) ارسال کنند.

2 دیدگاه ها

  1. رسول جهانداری گفت:

    چقدر این یادداشت محتوای و عمق تاریخی دارد. وقتی کسی که سالها روی منطقه خاورمیانه کار کرده مطلبی را می نویسد می تواند ایده های تحلیلی زیادی به خواننده بدهد. از سایت فرهنگ دیپلماسی بخاطر ترجمه این یادداشت تشکر می کنم

    • فرهنگ دیپلماسی گفت:

      با سلام و احترام آقای جهانداری گرامی
      ممنونیم که خواننده ما هستید و ما را از نظرات خود بی‌نصیب نمی‌گذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.