سياست ملي گردشگري
11 مهر 1400
ملاقات مقامات چین و طالبان
عصر دیپلماسی اقتصادی طالبان: جاده، کمربند و جنگ‌سالار ديرين
25 مهر 1400

دیپلماسی پناهجوپذیری

کمپ پناهجویان در آفریقا

پذیرش پناهجویان و مهاجران به یکی از مسئله‌های مهم روز، اگر نخواهیم بگوییم به معضلی مهم برای بسیاری از دولت‌ها تبدیل شده است. همزمان مفهوم دیاسپورا که از ابتدای پیدایش آن‌ دستخوش تحولات بی‌شماری بود، درحال تغییر و تحول است. جهانی‌سازی شیوه‌ای دیگر برای نگریستن به مسئله جابه‌جایی اجباری عرضه کرد و با افزایش موج‌های مهاجرتی، جنبه‌های مثبت آن را نیز در پرتوی توجه و ارزیابی قرار داد. باوجوداین، هنوز دولت‌ها مدیریت این امر را بسیار پیچیده می‌دانند. پس از بحران انسانی افغانستان، در کمال شگفتی، درحالی‌که کشورهای اروپایی درصدد اتخاذ اقداماتی برای بستن مرزهایشان برآمده‌اند، کشورهای آفریقایی پذیرای افغانستانی‌ها شده‌اند. در ادامه برای بررسی چرایی این امر با ما همراه باشید در یادداشت کوتاهی از سایت فرهنگ دیپلماسی.

امری بین‌المللی و نیازمند مذاکره

پذیرش پناهجویان در کشورها اگرچه ابتدا به توان ملی آن‌ها نگاه می‌کند، اما وقتی ازمنظر وظایف دولت‌ها تحت سازمان ملل متحد یا وظیفه‌ای اخلاقی و انسانی به آن نگاه شود حتی سقف ظرفیت‌ها را نیز نادیده می‌گیرد، آن‌گاه همکاری و مذاکره بین‌المللی بین دولت‌ها برای مدیریت بهتر آن در عبور از مرزهای مشترک ضرورت می‌یابد. در پناهجویی و مهاجرت‌پذیری، رویکرد کشورهای اروپایی نمونه خوبی از دیپلماسی برای مدیریت جمعی امور است، اگرچه در نفس عمل لازم است به ابعاد مثبت و منفی پناهجویی در اروپا پرداخت. از این مبحث گذشته، کشورهایی بوده‌اند که به پذیرش پناهجویان نگاهی ابزاری داشته‌اند. اگر مسامحتاً قائل به دیپلماسی پناه‌جوپذیری باشیم، نوشتار حاضر بر این بُعد، یعنی ابزاری‌سازی پناهجوپذیری تمرکز دارد.  

درحالی‌که کشورهای اروپایی مرزهای خود را بر پناهجویان افغانستانی می‌بندند، کشورهای روآندا، اوگاندا، سودان و ایالت خودخوانده سومالی (سومالی‌لند)، از پذیرش صدها و هزاران افغانستانی استقبال کرده‌اند. در سال 2020. درحدود 22770 نفر پناهجو در سطح جهان اسکان داده شدند که رقم بسیار پایینی بود. حتی قبل از سقوط دولت کابل و حضور طالبان بر رأس قدرت تخمین زده می‌شد که درحدود 144 میلیون نفر در جهان در کوچ اجباری جابه‌جا شده و نیازمند کمک فوری در آغاز سال 2021 بودند. در ماه‌های آتی، صدها هزار افغانستانی یا حتی بیشتر، احتمالاً ناگزیر به ترک خانه خواهند بود.

این هجرت، مسئله مرگ و زندگی است و برای آینده‌ای ‌نامعلوم، آن‌ها امید بازگشت به خانه را ندارند. در این شرایط به‌عنوان انسان وظیفه چیست. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا در یادداشتی به تحلیل چرایی پذیرش مهاجران افغانستانی پس از بحران اخیر توسط دولت‌های آفریقایی پرداخته است. این یادداشت توجه این دولت‌ها به تحولات نظام بین‌الملل را در تحقق هدف ایجاد روزنۀ فرصت‌هایی می‌داند که به آن‌ها امتیازاتی ژئوپلیتیکی اعطا خواهد کرد؛ البته نباید عنصر اخلاقی را نیز از خاطر ببریم.

پذیرش پناهجویان در آفریقا

کشورهای جنوب صحرای آفریقا درحال‌حاضر میزبان 26 درصد از جمعیت پناهجویان جهان هستند. اکثر آن‌ها از کشورهای همسایه می‌آیند و اغلب سال‌هاست در کمپ‌های مهاجرتی ساکن بوده‌اند. هنوز افرادی از کشور بوروندی که جنگ داخلی سال‌های 1990 را درک کرده‌اند در تانزانیا زندگی می‌کنند و همچنان نسل‌هایی از سومالیایی‌ها در کمپ‌های کنیایی مانند دداب ساکن هستند. این افراد فقط به آفریقایی‌ها منحصر نمی‌شوند و سومالی خانه 6800 یمنی و 700 سوری است. به باور جاد دِوِرمونت، تحلیل‌گر اطلاعاتی آمریکا در آفریقا، سه علت اصلی تحمل هزینه‌های پناهجویان از طرف کشورهای آفریقایی احساس مسئولیت اخلاقی، ترومای ملی تاریخی و امید فرصت‌طلبی ژئوپلیتیکی است.

روآندا و اوگاندا که 250 تا 200 نفر پناهجو را پذیرفته‌اند انگیزه‌های مشابهی برای پذیرش پناهجویان دارند. وزارت امور خارجه اوگاندا بر سابقه‌ای تاریخی‌اش در اسکان افراد تبعید شده تأکید دارد. به نوشته اوان‌استو‌ن کالابریا، محقق نشریه کانورسیشن، اوگاندا میزبان پناهجویان لهستانی از اروپای تحت اشغال نازی‌ها در سال‌های دهه 1940 بوده است و به‌تدریج به بوروندی‌ها، کنگلویی‌ها، اتیوپیایی‌ها، روآندایی‌ها، جنوب سودانی‌ها و سودانی‌ها خوشامد گفته است. این کشور به این افراد اجازه دسترسی به آموزش، حق مالکیت زمین و دیگر حقوقی را داده است که بی‌نظیر محسوب می‌شوند. اوگاندا خانه حدود 1.5 میلیون نفر پناهجو است و چهارمین جمعیت بزرگ پناهجوی جهان و بزرگترین را در آفریقا دارد.

روآندا میزبان پناهجویانی برای دو دهه است و بسیاری از رهبران آن ازجمله رئیس‌جمهور پل کاگیم در کمپ‌ پناهجویی کشورهای همسایه به دنیا آمده و به عرصه رسیده‌اند. اوگاندا جذب پناهجوی بیشتری دارد، درحالی‌که گذشته تاریخی روآندا از روان‌زخم‌های جمعی که در این کشور ایجاد شده‌اند، پس از وقاعیتی ازجمله کشتار همگانی قومی در سال 1959، جنگ داخلی سال‌های 1990 و نسل‌کشی در سال 199، بی‌شک دلیلی مهم برای چرایی باز گذاشتن درها برای منکوب‌شدگان در سراسر جهان است.

پذیرش پناهجویان در ازای پرونده‌‌های حقوق بشر

این پیشران‌های اصلی، هنوز بخشی از اشتیاق اوگاندا و روآندا برای پذیرش افغانستانی‌ها را توضیح می‌دهند. اوگاندا کمک خارجی بیشتری از همسایگانش دریافت می‌کند که بخشی از آن به‌خاطر رویکرد آن به میزبانی این افراد است. هر دوی این کشورها با انتقاداتی جدی ازطرف جامعه بین‌المللی درمورد سابقه ضدمردم‌سالار و نقض حقوق بشر دارند و احتمالاً پذیرش پناهجویان افغانستانی را به‌عنوان فرصتی برای تعدیل تصویر بین‌المللی و دلسرد کردن شرکای خارجی خود از تحمیل تحریم و دیگر اقدامات تنبیهی درنظر می‌گیرند.

یووری موسونی، رئیس‌جمهور اوگاندا که به‌سبب کارنامه ضعیف حقوق بشری حتی به تحریم ویزایی ازطرف آمریکا تهدید شده است، میزبانی پناهجویان افغانستان را کاهش فشارهای ژئوپلیتیکی منفی می‌داند. کاگیم، رهبر روآندایی نیز اگرچه به اندازه همتای اوگاندایی خود مشکلات حقوق بشری ندارد، اما همچنان در پرونده‌هایی باز به اقدامات ضدبشردوستانه متهم است. او بارها در مواقع حساس تهدید کرده است اگر جامعه بین‌المللی دست از انتقاد از کشورش برندارد، پناهجویان را اخراج خواهد کرد. این‌گونه پناهجویان به ابزار ژئوپلیتیکی او تبدیل شده‌اند.

پذیرش پناهجویان دربرابر مذاکرات قدرت

سودان درطرف‌مقابل، تمایل دارد اعتبارش را به‌عنوان کشوری پناهجوپذیر از چاد، اریتره، اتیوپی، سودان جنوبی، و سوریه را تثبیت و حمایت آمریکا از گذار مردم‌سالار داخلی‌اش را جلب کند. دولت جدید این کشور پس از سقوط عمر البشیر در سال 2018، بسیار تلاش دارد حمایت آمریکا را به‌دست آورد. اقداماتی ازجمله عادی‌سازی با اسرائیل، ممنوعیت ختنه زنان، لغو مجازات اعدام و توافق برای بررسی ادعاهای قربانیان حمله به سفارت‌های آمریکا در کنیا، تانزانیا و خلیج یمن. بسیاری از این گام‌ها برای جلب رضایت آمریکا بوده است با این هدف که نام دولت تأمین کننده حمایت مالی از تروریسم از روی این حکومت برداشته شود و این کشور بتواند به مؤسسه‌های وام‌دهنده بین‌المللی دسترسی یابد.

سومالی‌لند و سودان، فرای موضوعات بشردوستانه، انگیزه‌های دیگری برای پذیرش پناهجویان افغانستانی دارند. سومالی‌لند، ایالت خودخوانده سومالی که هنوز هیچ حکومتی آن را به رسمیت نشناخته است، مایل است نشان دهد بازیگری است که در سطحی جهانی مسئولیت می‌پذیرد. وزیر امورخارجه‌اش تصریح کرده است که میزبانی پناهجویان نشان می‌دهد که سومالی‌لند دولتی معتبر است که سهمی در امور بین‌المللی دارد. حکومت سومالی‌لند به‌نظر می‌رسد مایل است از میزبانی برای ادامه ساخت پرونده استقلالش در کنار سابقه ثبات و برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه استفاده کند. درواقع، شناخت رسمی این سرزمین به‌عنوان دولت هدف اصلی پذیرش پناهجویان است.

سخن پایانی

در این ترتیبات داخلی و مناسبات بین‌المللی، شاید به‌نظر برسد آن‌چه بیش از همه فراموش شده، اویی است که خانه و وطنش را به‌اجبار ترک گفته است. به‌ویژه این موضوع برای ما ناراحت کننده است که همسایه افغانستان در داخل و خارج مرزها بوده‌ایم. بااین‌حال، ابراز تمایل کشورهای آفریقایی به پذیرش پناهجویان افغانستانی‌ باتوجه‌به تاریخ سخاوت آفریقا درقبال مردمی که ناگزیر به کوچ اجباری‌ بوده‌اند و تمایل آن‌ها به میزبانی افغانستانی‌های آسیب‌پذیر به‌ویژه زنان و دختران در میان مردم آن سامان نیک است. می‌ماند تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران که امید است در بازی هایی که با آمریکا دارند، این عده را قربانی نسازند. آمریکا در افغانستان اعتبار خود را به مردم، دولت و هم‌پیمانان اروپایی‌‌اش نشان داد. آفریقایی‌ها باید از ابتدا بپذیرند هر تعداد از حدود 123 هزار فردی که از افغانستان خارج شده‌اند و احتمال دارد وارد خاک آن‌ها شوند ممکن است هرگز از طرف آمریکا پذیرفته نشوند. تاریخ این حقیقت را می‌گوید که آن‌چه امروز برنامه‌ای برای چند ماه است، در گذشته‌ بیست سال شد.

دیدگاه ها بسته شده است