انتشارات آکادمیک
09 اسفند 1399
ظریف را قربانی نکنید
11 اردیبهشت 1400

انتشار گزارش اداره امنيت ملي آمريكا در خصوص قتل خاشقچي؛ آزمونی جدید برای بن سلمان

سيد محسن عمادي

پژوهشگر مسائل بين المللي

گروه­هاي حقوق بشري در واکنش به انتشار گزارش آمريكا مبني بر دخالت محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی در قتل جمال خاشقچي، از دولت بایدن خواسته اند اقدامات تنبيهي عليه بن سلمان اتخاذ و فروش اسلحه به عربستان را متوقف كند. گروههاي فوق از دولت آمريكا خواستند تا قبل از اجازه عربستان براي انجام تحقیقات جنایی بین­ المللی معتبر در مورد اين قتل از تعامل با مقامات عالی رتبه عربستان، از جمله ولیعهد، که در این جنایت نقش دارد، اجتناب نمايد. اما امتناع دولت آمريكا از اتخاذ هرگونه اقدام تنبيهي عليه بن سلمان خشم فعالان حقوق بشري در آمريكا و ساير نقاط جهان را برانگيخته است.

انتشار گزارش مذكور علاوه بر واكنش فعالان حقوق بشري ابعاد سياسي غير منتظره اي نيز پيدا كرده است. نحوه استمرار روابط استراتژيك آمريكا و عربستان، تاثير اقدام آمريكا بر تحولات در خليج فارس و منطقه خاورميانه و مهمتر از همه آزمايش صحت ادعاي دولت دمكرات آمريكا مبني بر اولويت مباحث حقوق بشري و دموكراسي در رفتار سياست خارجي آن كشور از جمله محورهاي مباحث در محافل سياسي و بين­ المللي در چند روز اخير بوده است.

در تلاش براي مديريت بحران در روابط با عربستان، سخنگوي كاخ سفید از عدم اتخاذ اقدامات تنبيهي عليه بن سلمان دفاع كرد و اظهار داشت آمريكا قصد ارزيابي مجدد روابط با عربستان را دارد و دولت بايدن روش هاي موثرتري را در مسئول دانستن شاهزاده سعودي مد نظر دارد. وزیر امور خارجه آمريكا آنتونی بلینکن نيز گفته است كشور متبوع وي تنظيم مجدد روابط با عربستان را مد نظر دارد تا تا با منافع و ارزش ­های آمريكا مطابقت بیشتری داشته باشد.

سخنگوي پنتاگون نيز روز  دوشنبه 11 اسفند اظهار داشت عليرغم گزارش اداره امنيت ملي آمريكا هيچ تغييري در روابط نظامي آمريكا و عربستان رخ نخواهد داد. وي افزود: روابط نظامي آمريكا با عربستان محكم است و محكم باقي خواهد ماند ما تعهداتي نسبت به عربستان داريم و به انجام اين تعهدات ادامه خواهيم داد.

با توجه به اظهارات شتاب ­زده مقامات آمريكا در تاكيد بر روابط با دولت سعودي به نظر مي ­رسد دولت اين كشور با انتشار گزارش قتل جمال خاشقچي تنها قصد داشته است خود را از بدنامي همراهي با عربستان در قتل خاشقچي و جنايات در يمن و ارعاب و سركوب مخالفان داخلي در عربستان رهايي دهد بدون آنكه به روابط استراتژيك خود با عربستان لطمه­ اي وارد سازد. اين اقدام دولت بايدن نشان از استمرار ابزارگرايي آمريكا در موضوع حقوق بشر و احترام به حقوق بشردوستانه دارد.

در جهاني كه همچنان سياست قدرت بر آن حاكم است رعايت حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بيشتر به افسانه و داستان سرايي در مجامع حقوق بشري بين ­المللي شبيه است تا نگراني جدي در حفظ كرامت ابناء بشر. دولت جديد آمريكا كه قصد دارد آشكارا از دولت قبلي ترامپ در موضوع حقوق بشر و ساير موضوعات مهم بين ­المللي فاصله گرفته و احترام به حقوق بين المللي را به عنوان يكي از جنبه هاي چندجانبه گرايي سرلوحه فعاليت ­هاي خود قرار دهد با اجتناب از اتخاذ اقدامات تنبيهي عليه دولت سعودي و شخص بن سلمان خط بطلاني بر ادعاهاي خود كشيده است.

احتياط آمريكا در برخورد با عربستان از جانب ديگر ريشه در ترس از اقدامات متقابل عربستان عليه آن كشور دارد كه از ديد مقامات آمريكايي ممكن است منافع حياتي اقتصادي و امنيتي آمريكا در منطقه حساس خليج فارس و خاورميانه را به خطر اندازد. برخي از تحليلگران معتقدند فشار بيشتر آمريكا بر عربستان ممكن است اين كشور را به سمت چين سوق دهد كه به ضرر موازنه استراتژيك آمريكا در رابطه با چين خواهد بود. اظهارات اوليه بايدن نشان مي دهد كه آمريكا رقابت اصلي و واقعي خود را در بسياري از زمينه ها از جمله در زمينه تجارت بين المللي و مسائل امنيتي و سياسي در شرق آسيا با چين مي داند. گسترش روابط چين با كشورهاي غني از نظر انرژي مي تواند امتياز بسيار مهمي براي آن كشور و در عين حال به ضرر آمريكا باشد. از سوي ديگر، اقدامات مقابله جويانه عربستان با جمهوري اسلامي ايران اهميت خاصي در استراتژي آمريكا در خليج فارس و خاورميانه دارد و تداوم اين اقدامات از جانب عربستان خواست و تمايل آمريكا است.

تجربه نشان داده است كه حقوق بشر در ديدگاه كشورهاي غربي زماني كه در تعارض با منافع استراتژيك و امنيتي آنان قرار مي گيرد اولين قرباني است. از اين منظر، حقوق بشر همواره به عنوان يكي از مولفه­ هاي سياست خارجي و امنيتي اين كشورها محسوب مي گردد و خود داراي اصالت ذاتي به عنوان يك هدف كه بايد براي وصول به آن با پرداخت هر هزينه متصور نائل گرديد محسوب نمي شود.  

نهايت آنكه، انتشار گزارش آمريكا در معرفي بن سلمان به عنوان آمر قتل خاشقچي به نظر نمي رسد كه دو كشور عربستان و آمريكا را در موضع تخاصم و دشمني و تخريب روابط قرار دهد. منافع مشترك سياسي، اقتصادي و امنيتي دو طرف در سياست جهاني و منطقه اي خراش هاي سطحي در روابط را ترميم خواهد كرد.  

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.