خرازی: آمادگی کامل برای گفتگو با سعودی‌ها/همکاری با روسیه و چین ادامه دارد
۱۳ تیر ۱۴۰۱
پروتکل‌های الحاق سوئد و فنلاند به ناتو امضا شد
۱۳ تیر ۱۴۰۱

امکانات و ظرفیت‌های سازمان آیسسکو برای تعامل در سطح جهان اسلام

به گزارش روابط عمومی مؤسسه پژوهشی فرهنگ دیپلماسی و گفتگو، عبدالکریم صادق دوست رئیس اداره کمیسیون ملی ایسسکو در جمهوری اسلامی ایران در یادداشتی با عنوان دیپلماسی آموزشی، علمی و فرهنگی: امکانات و ظرفیت‌های سازمان آیسسکو برای تعامل در سطح جهان اسلام به این مسئله پرداخته است: 

مقدمه:

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی اسلامی (آیسسکو)[۱] یک سازمان بین المللی اسلامی است که اعضای آن را کشورهای اسلامی تشکیل می دهند. این سازمان درحال حاضر ۵۴ عضو دارد و مقر مرکزی آن در مغرب(مراکش) است.

این سازمان یک سازمان تخصصی وابسته به سازمان همکاریهای اسلامی(OIC) است که مشابه یونسکو در سازمان ملل عمل می کند. اولین اقدام عملی درجهت تشکیل آیسسکو، در نهمین اجلاس سازمان کنفرنس اسلامی در سنگال ( ۱۹۷۸ ) صورت گرفت و نهایتا در ماه می ۱۹۸۰ در یازدهمین کنفرانس وزاری خارجه کشورهای اسلامی در اسلام آباد پاکستان، منشور آن تصویب  و در سال ۱۹۸۱ در اجلاس مکه مکرمه تاسیس این سازمان شکل عملی به خود گرفت. این سازمان در زمینه های، آموزش، علوم، فرهنگ و ارتباطات، فعالیت می کند و زبانهای کاری آن عربی ، انگلیسی و فرانسه  می باشد.

درماده ۴ منشورسازمان آیسسکو، هشت هدف عمده برای فعالیت آن ذکر شده است که مهمترین آنها تقویت ارتقاء و تحکیم درک میان ملتها دردرون وبیرون کشورهای عضو، مشارکت در دستیابی به صلح جهانی، ارائه چهره صحیح از اسلام و فرهنگ اسلامی، ارتقاء گفتگوی میان تمدنها، فرهنگها و مذاهب و حمایت از تلاشهای موسسات آموزشی، علمی و فرهنگی مسلمانان در کشورهای غیرمسلمان ( غیر عضو آیسسکو ) می باشد.

آیسسکو دارای سه رکن اساسی شامل کنفرانس عمومی، شورای اجرایی و مدیریت کل می باشد.  در حال حاضر سالم محمد المالک از کشور عربستان سعودی، مدیرکل آیسسکو می باشد که جایگزین عبدالعزیز عثمان التویجری از عربستان شده که ۲۷ سال دبیرکل این سازمان بود.

ظرفیتهای آیسسکو برای تعامل در جهان اسلام

 

آیسسکو، تعامل و تاثیرگذاری خود را درسطح جهان اسلام، از طریق ساز وکارهای مختلف به انجام می رساند این سازو کارها عبارتند از:

 

  • ساختار اجرائی سازمان شامل: ادرات، واحدها، نیروی کارشناسی،دفاترمنطقه ای: ساختاراجرائی و سازمانی آیسسکو در دفتر مرکزی درکشور مراکش، تشکیلاتی وسیع و منظمی است که شامل سه بخش آموزش، علوم و فرهنگ و ارتباطات می باشد که هرکدام از این بخشها از ۵ واحد اداری با کارشناسان متخصص تشکیل شده که در زمینه های مربوطه فعالیتهای سازمان را سامان می بخشند و به عنوان یکی از ظرفیتهای نیروی انسانی سازمان محسوب می شوند. علاوه بر این سه بخش، مرکز برنامه ریزی اطلاعات و اسناد و بخش همکاریها و روابط خارجی نیز در تشکیلات سازمانی ایفای نقش می کنند که بخش همکاریها وروابط خارجی وظیفه ارتباط با سازمانهای بین المللی، سازمانهای اسلامی و ارتباط با کمیسیون های ملی را بر عهده دارد.

آیسسکو با این ساختار اداری و اجرائی و همچنین ارکان فرعی وابسته همانند فدراسیون دانشگاههای جهان اسلام، نهاد اسلامی اخلاق در علوم و فناوری و مرکز ترویج تحقیقات علمی ودیگر نهادهای وابسته که به عنوان بازوهای علمی و فکری سازمان عمل می کنند، تا کنون به خوبی توانسته است در گستره جهان اسلام و حتی فراتر از آن مانند نشستها و گفتگوها با دیگر ادیان و مذاهب ایفای نقش نموده و جایگاه موثری درزمینه های آموزش، علوم و فرهنگ درسطح بین المللی یافته است.

  • سناد، برنامه های عمل، موافقتنامه ها و…: یکی دیگر از ظرفیتهای آیسسکو برای جهان اسلام، برنامه های عمل این سازمان می باشد که معمولا برای دوره های سه ساله طراحی و تدوین می گردد و در اجلاس های عمومی وزرای کشورهای عضو که هر سه سال یکبار برگزار می شود، این طرح عمل ها پس از تایید شورای اجرائی در مجمع عمومی بررسی و تصویب می گردد.

برنامه های عمل مبنای کارسازمان و کمیسیون های ملی کشورهای عضو را تعیین و بودجه بندی مالی و زمانی برنامه ها را مشخص می کند. با توجه به اینکه برای اجرای این برنامه ها و پروژه ها اعتبارات لازم پیش بینی شده است معمولا بیشتر آنها از طریق کشورهای عضو یا توسط خود سازمان با موفقیت و طبق برنامه های پیش بینی شده به اجرا در می آید.

تا کنون ۱۳ برنامه عمل در راستای نیازها و اولویتهای جهان اسلام  در سازمان تدوین و اجرا شده است.

جدول فعالیتهای سازمان آیسسکو براساس اولین تا آخرین برنامه عمل

 

برنامه عمل دوره های آموزشی و کارگاه ها و کنفرانسها و سمینارها و اجلاسها کتابها و پژوهش ها
برنامه عمل یک ساله: ۱۹۸۲-۱۹۸۳ ۵ ۱
برنامه عمل دو ساله: ۱۹۸۴-۱۹۸۵ ۴۹ ۲
برنامه عمل سه ساله: ۱۹۸۶-۱۹۸۸ ۱۸۶ ۴۷
برنامه عمل سه ساله: ۱۹۹۱-۱۹۸۹ ۱۹۷ ۴۱
برنامه عمل سه ساله: ۱۹۹۴-۱۹۹۲ ۲۷۰ ۳۲
برنامه عمل سه ساله: ۱۹۹۷-۱۹۹۵ ۳۰۰ ۹۰
برنامه عمل سه ساله: ۱۹۹۸-۲۰۰۰ ۳۲۴ ۱۲۳
برنامه عمل سه ساله: ۲۰۰۱-۲۰۰۳ ۳۶۸ ۱۸۸
برنامه عمل سه ساله: ۲۰۰۴-۲۰۰۶ ۴۲۸ ۹۰
برنامه عمل سه ساله: ۲۰۰۷-۲۰۰۹ ۴۳۳ ۸۴
برنامه عمل سه ساله: ۲۰۱۰-۲۰۱۲ ۵۷۲ ۱۴۱
برنامه عمل سه ساله: ۲۰۱۵-۲۰۱۳ ۵۵۸ ۱۸۷
برنامه عمل سه ساله: ۲۰۱۶-۲۰۱۸ ۲۷۸ ۳۷
مجموع ۳۹۶۸ ۱۰۶۳

 

علاوه برجدول فوق، برنامه عمل سه ساله ۲۰۲۱-۲۰۱۹ و پروژه راهبردی ( ۲۰۲۷-۲۰۱۹ ) جدیدترین برنامه های سازمان می باشند که هم اکنون در حال اجرا هستند.

  • کارگاهها، کنفرانسها و گردهمایی های منطقه ای و بین المللی: آیسسکو بیشترین تاثیرگذاری و اجرای سیاستهای آموزشی، علمی و فرهنگی خود را از طریق برگزاری کنفرانس، کارگاه و همایش های منطقه ای و بین المللی سامان می بخشد. در این همایش های تخصصی، از توان علمی اساتید و کارشناسان کشورهای عضو بهره گیری می شود و در نتیجه کشورهای مسلمان نتایج و بهره های خوبی از این کارگاهها و اجلاس ها می برند زیرا هم شرکت کنندگان و هم آموزش دهندگان از کارشناسان کشورهای اسلامی هستند و در نتیجه توان علمی و کارشناسی مسلمانان با استفاده از ظرفیت های خود اعضاء، افزایش می یابد و این کار به تقویت نیروی انسانی متخصص در جهان اسلام کمک می کند.

آیسسکو همواره تاکید فراوانی بر سیاستها و برنامه ریزی های علوم انسانی و اجتماعی در سطوح ملی ، منطقه ای و بین المللی داشته است . بر اساس این محور اقداماتی برای تسهیل اجرای سیاستهای ملی انسانی و اجتماعی از طریق برگزاری همایش های مختلف صورت می گیرد که هدف آن پیشبرد دانش، ارتقاء استانداردها، آزادی و عزت انسانی و قادرکردن کشورهای عضو در پذیرش تغییر و تحولات اجتماعی مطابق با ارزشها  وماهیت اسلامی است. .

  • کمیسیون های ملی آیسسکو در کشورهای عضو و ظرفیتهای واستعدادهای کارشناسی موجود درکشورهای اسلامی: یکی از ظرفیت های مهم آیسسکو برای دیپلماسی آموزشی و فرهنگی در جهان اسلام، کمیسیون های ملی آیسسکو درکشورهای عضو می باشد. کمیسیون های ملی به عنوان نماینده رسمی و بازوی عملیاتی سازمان، برنامه های مصوب در طرح عمل ها و سایر برنامه و پروژه های منطبق با اهداف سازمان را درکشور متبوع خود پیگیری و به اجرا می گذارند. کمیسیون های ملی همچنین منطبق با شرایط و موقعیت هرکشور، علاوه بر برنامه های مصوب سازمان، برنامه های ملی متناسب با اهداف سازمان را دنبال نموده و به اجرا می گذارند.

می توان گفت که کمیسیون های ملی مهمترین بازوی عملیاتی سازمان آیسسکو هستند که از ظرفیت موجود درکشورخود برای تعامل با جهان اسلام و هم افزائی با دیگر اعضای آیسسکو استفاده می کنند.

از طرفی با توجه به اینکه اعضای کمیسیون ملی آیسسکو در هر کشور معمولا از افراد رده بالای سازمانی و اجرائی آن کشور هستند، از قدرت اجرائی بالائی برخوردار بوده و تصمیمات این کمیسیون ها در سطح ملی قابلیت اجرائی دارد.

  • ارکان فرعی ونهادهای وابسته، مانند مرکز ترویج تحقیقات علمی،شورای مشورتی توسعه فرهنگی در جهان اسلام: آیسسکو علاوه بر ادارات و واحدهای اصلی زیر مجموعه خود و کمیسیون های ملی کشورهای عضو، دارای ارکان و نهادهای فرعی است که در توسعه و گسترش فعالیتهای این سازمان نقش قابل توجی دارند و ظرفیت موثری را برای این سازمان جهت تعامل با جهان اسلام به وجود آورده اند، از جمله: فدراسیون دانشگاههای جهان اسلام،نهاد اسلامی اخلاق در علوم وفناوری، مرکز ترویج تحقیقات علمی آیسسکو، شورای مشورتی توسعه فرهنگی در جهان اسلام و…

این نهادهای وابسته به آیسسکو به صورت تخصصی به اموری مربوط به حوزه های ،آموزش، علوم و فرهنگ    می پردازند و علاوه بر آنکه خود ظرفیتی فراتر از تشکیلات اداری رسمی آیسسکو برای این سازمان به شمار   می روند، ظرفیتهای جدیدی را نیز تولید می کنند، به عنوان مثال اتحادیه دانشگاههای جهان اسلام که تعداد قابل توجهی از دانشگاههای معتبرکشورهای اسلامی را تحت پوشش دارد، از توان علمی این دانشگاهها در جهت پیشبرد مقاصد و برنامه های مورد نظر آیسسکو بهره می گیرد و در شعاعی عمیق تر به لحاظ علمی و وسیع تر به لحاظ جغرافیایی، دیپلماسی فرهنگی-آموزشی مورد نظر سازمان آیسسکو را در جهان اسلام به پیش می برد.

 همکاری ومشارکت با سایرسازمانهای بین المللی نظیریونسکو و دیگر موسسات سازمان ملل: آیسسکو از ظرفیت دیگر سازمانهای بین المللی مانند یونسکو و… برای ارائه خدمات مورد نظر در کشورهای عضو استفاده می کند و با همکاری در اجرای پروژه های مشترک با این سازمانها، از ظرفیت و تجارب انباشته آنان بهره می گیرد.

سایر ظرفیتهای سازمان:

سازمان آیسسکو با داشتن ۵۴ عضو کشور اسلامی، در حال حاضر یکی از بزرگترین سازمانهای تخصصی بین المللی محسوب می گردد که علاوه بر توانایی ها و ظرفیتهای فوق، از نظر ظرفیتهای انسانی نیز بسیار غنی است زیرا بسیاری از کشورهای مهم،پرجمعیت و تاثیر گذار اسلامی عضو این سازمان هستند و به عنوان یک پتانسیل بالقوه از نظر نیروهای متخصص، با یک برنامه ریزی می توان از این نیروی عظیم انسانی برای گسترش فعالیت و تاثیرگذاری سازمان استفاده کرد.

توان بالای اقتصادی درتعداد قابل توجهی از اعضای آیسسکو مانند جمهوری اسلامی ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس، مالزی و اندونزی و چند کشور دیگر، وجه دیگری از ظرفیتهایی است که این سازمان می تواند برای گسترش تعامل با جهان اسلام وارتقاء ظرفیتهای علمی،فرهنگی و آموزشی کشورهای عضو به کار گیرد، ظرفیتی که تاکنون آیسسکو به طور کامل از آن بهره نگرفته است.

در مجموع باید گفت که ظرفیتهایی که آیسسکو برای تعامل با جهان اسلام درجهت دیپلماسی فرهنگی از آن برخوردار است از هر سازمان بین المللی دیگری بیشتر و گسترده تر است به ویژه آنکه یکی از مشترکات مهم کشورهای عضو این سازمان، مسلمان بودن این کشورهاست یعنی اشتراک عقیده و ایمان که باعث می شود دلبستگی و علاقه خاصی بین کشورهای عضو بوجود آید و انگیزه مضاعفی برای همکاری و همبستگی با یکدیگر از خود نشان دهند، ویژه گی که دیگر سازماهای بین المللی کمتر از آن برخوردارند.

در اینجا به برخی از دستاوردهای آیسسکو برای جهان اسلام اشاره می گردد:

سازمان آیسسکو از بدو تأسیس تا کنون، بطور خلاصه، برنامه ها و فعالیتهای زیر را به اجرا گذارده است:

  • ۱۶ استراتژی که زمینه های فعالیت سازمان را پوشش می دهد.
  • ۴۱۴۵ دوره آموزشی، و کارگاه، و نشست های تخصصی، سمینار تربیتی و علمی و فرهنگی، و کنفرانس بین المللی با حضور افراد متخصص در زمینه های کاری خود.
  • تهیه و انتشار ۱۰۹۵ ترجمه، تالیف، گردآوری، و پژوهش به زبانهای عربی، انگلیسی، و فرانسه در حوزه تخصصی آیسسکو که بعضی از آنها به زبانهای اسپانیولی روسی و فارسی ترجمه شده است.
  • انتشار ۳۹ شماره مجله ی (الاسلام الیوم)، ۱۰۹ شماره ی مجله ی خبری آیسسکو، و ۲۵ بخش از (الملف الاعلامی السنوی)، به زبان های عربی، انگلیسی، و فرانسوی و ۱۷ قسمت از (فی البناء الحضاری للعالم الاسلامی) به زبان عربی، و ۲۳ شماره ی مجله (مجلهً الاٍیسیسکو للعلوم و التکنولوجیا) به زبان انگلیسی و نشریات دیگر.
  • تخصیص ۳۳۱۳ بورس تحصیلی تا پایان سال ۲۰۱۷ به دانشجویان کشورهای عضو و جامعه اسلامی.
  • سازمان آیسسکو در حوزه تخصصی خود کمکهای مالی و فناوری و دانشگاهی به کشورهای عضو و مسلمانان ساکن در کشورهای دیگر از جمله اعزام استادان به سمینارها و کنفرانسهای علمی و دانشگاه ها و مراکز علمی و فرهنگی، حمایت از برگزاری کنفرانسها، تاسیس کتابخانه ها و غیره… کرده است.
  • آیسسکو ۱۹ کرسی دانشگاهی در زمینه ی حقوق بشر، گفتگوی میان تمدن ها و فرهنگ ها، گسترس فرهنگ صلح دوستی، زنان در حوزه علوم و فناوری و نوآموزی در دانشگاه های سرتاسر جهان ایجاد کرده است. همچنین ایجاد بخش آموزش زبان عربی و فرهنگ اسلامی در دانشگاه مسکو از جمله این فعالیت هاست.

علاوه بر این، سازمان در حوزه فرهنگ و ارتباطات راهبردهایی نظیر، “راهبرد کنش فرهنگ اسلامی در غرب “، “راهبرد تقریب مذاهب اسلامی “، “راهبرد تکافل و همکاری فرهنگی در خدمت مسائل توسعه ای و تمدنی مسلمانان “، ” راهبرد توسعه اطلاعات و ارتباطات در جهان اسلام “، ” راهبرد ارتقای توریسم فرهنگی در جهان اسلام“، را در سالیان گذشته تدوین و به مرحله اجرا گذاشته است.

راهبرد فرهنگی جهان اسلام، که بر هویت تمدنی – اسلامی تاکید دارد، وابستگی و پیوستگی امت اسلامی را با ریشه ها و ارزش ها و بنیادهای خود عمق می بخشد و سیاست همبستگی اسلامی را از نظر فلسفی، اعتقادی، رفتاری و نیز از لحاظ روشها، شیوه ها و ابزارها تحکیم می کند.

 اعطای بورس تحصیلی در سال ۲۰۱۹-۲۰۱۸ به ۱۳۹ نفر از دانشجویان در کشورهای اسلامی و کشورهای غیر مسلمان:

آیسسکو به عنوان بخشی از تلاشهایش درجهت کمک به ادامه تحصیل دانشجویان مستعد در تخصصهای مربوط به توسعه در سال تحصیلی ۲۰۱۸-۲۰۱۹  به تعداد ۱۳۹ نفر بورسیه تحصیلی اعطا نمود. دانشجویانی که از بورسیه تحصیلی استفاده کردند از کشورهای عضو سازمان : اردن ، افغانستان ، اندونزی ، پاکستان ، بنگلادش ، بنین ، بورکینافاسو ، چاد ، توگو ، تونس ، سودان ، سنگال ، عراق ، گامبیا ، گینه بیسائو ، فلسطین ، اتحادیه کومور ، کامرون ، سال عاج ، مالی ، مالزی ، مالزی ، مصر ، مراکش ، موریتانی ، نیجر و یمن می باشند. البته از کشورهای غیر عضو نظیر کمبوجیه ، لائوس ، چین ، ویتنام ،  و تایلند از این بورسیه استفاده کرده اند.(تایلند عضو ناظر سازمان آیسسکو است)

این دانشجویان در سه مقطع لیسانس، فوق لیسانس، دکتری و با اولویت تخصصهای رشته های مختلف توسعه از قبیل، مهندسی، فن آوری، داروسازی، علوم کاربردی، علوم کامپیوتر، علوم محیط زیست، بازرگانی و مدیریت، اقتصاد، حقوق، حسابداری و تخصصهای مرتبط با مطالعات عربی و اسلامی از این بورسیه ها استفاده کرده اند.

حمایت از گفتگوی بین ادیان:

آیسسکو از برگزاری کارگاههای گفتگوی بین ادیان و یکپارچگی دانشجویان مسلمان در دانشگاههای اروپا حمایت می کند. این کارگاهها در ماه می سالجاری میلادی با همکاری اتحادیه دانشگاههای جهان اسلام (FUIW  ) و سازمان بین المللی مهاجرت (IOM ) در دانشگاههای میلان، رم، ونیز و پادوا برگزار می شود.

این کارگاهها با هدف ارتقاء عمل فرهنگ اسلامی خارج از جهان اسلام، نشر ارزشهای صلح، مبارزه با انواع نفرت، خشونت و تقویت هویت اسلامی در اروپا، درمقابل چالشهای مهاجرت و کمک به دانشجویان مسلمان برای ادغام و یکپارچگی آنان با دانشگاههای اروپا است. آزادی دینی و حقوق بشر، مطالعه رابطه بین امنیت، مهاجرت، پلورالیزم دینی و مدرنیزم و تحلیل روابط بین شرق و غرب، آموزش فنی حرفه ای، بازرگانی خارجی از موضوعات این کارگاههاست.

نتیجه گیری:

آیسسکوبه عنوان یک سازمان اسلامی تخصصی در زمینه های آموزش، علوم و فرهنگ، از نظرساختار و تشکیلات، نهادهای وابسته و از نظر تعداد اعضا، دارای توان و ظرفیت بالایی برای دیپلماسی آموزشی، علمی و فرهنگی و تعامل با جهان اسلام در این زمینه است.

ترویج تشریک مساعی میان دانشمندان و پژوهشگران علوم اجتماعی، تقویت آموزش و ظرفیت های موسسات علوم انسانی و اجتماعی در کشورهای عضو و تقویت تعامل میان دانشگاهها  موسسات و سازمانهای علوم انسانی و حمایت از برنامه های تحقیقاتی در باره مسائل اجتماعی رایج از طریق تدوین مواد و مطالب مورد نیاز و تقویت پژوهش های ملی و ظرفیت های تحقیقاتی در علوم انسانی و اجتماعی از طریق آموزش را می توان از عمده  برنامه های آیسسکو برای اجرای سیاستهای آموزشی، فرهنگی و علمی خود در جهان اسلام برشمرد. این سازمان از بدو تاسیس تا کنون توانسته است به نحو مطلوبی از این ظرفیت استفاده نموده و تاثیرگذاری قابل توجهی درسطح بین المللی داشته باشد. تهیه و اجرای طرح عمل های متعدد، برگزاری دهها کنفرانس، کارگاه تخصصی و اجلاس های عمومی و همچنین جلسات و ملاقاتهای گوناگون با سران و مسئولین کشورها و شخصیتهای جهانی و مذهبی و دهها فعالیت دیگر، دلیل روشنی بر تلاش این سازمان در تاثیرگذاری در جهان اسلام و انجام ماموریتهای تخصیصی خود در این گستره عظیم جغرافیایی است. اگر چه ظرفیتهای بیشتری فراروی این سازمان وجود دارد که با برنامه ریزی و همکاری بیشتر اعضا می توان از این ظرفیتها استفاده نمود.

پی نوشت:

[۱] .Islamic Educational Scientific and Cultural Organization ( ISESCO )

منبع: به نقل از: مجله فرهنگ دیپلماسی، سال اول، شماره اول، شهریور و مهر ۱۳۹۸

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *