سقوط شدید قیمت نفت چه تاثیری بر ذینفعان اصلی بازار نفت می گذارد؟
۲۹ بهمن ۱۳۹۹
بازسازی قدرت دیپلماسی ملی، ضرورتی برای ایران
۲۹ بهمن ۱۳۹۹

چالش جدید ایران و آژانس تا چه مخاطر‌‌ه‌آمیز برای برجام است؟

گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی به تاریخ 3 مارس مبنی بر خودداری ایران از ارائه دسترسی به بازرسان آن به سایت برنامه هسته ای و عدم همکاری در رسیدگی به سوالات مربوط به مواد هسته ای شرایط را برای کشورهایی که سعی در محافظت از برجام دارند، دشوار کرده است. توافق 1975 ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی (پادمان آژانس) این کشور را از نظر قانونی متعهد می کند که برای تسهیل اجرای موارد امنیتی با آژانس همکاری کند. پروتکل الحاقی همان توافقنامه نیز بدین معناست که ایران وظیفه دارد دسترسی آژانس به هر مکانی که تعیین کند را فراهم آورد و اگر ایران از این کار خودداری کند، باید همه تلاش خود را برای توجیه دلیل این اقدام خود برای آژانس به کار بگیرد. قطع همکاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی و خودداری از همکاری با آژانس می تواند به این نتیجه گیری دبیرکل آژانس بینجامد که آژانس قادر به «تشخیص و تایید تغییرات در وضعیت مواد هسته ای و استفاده یا عدم استفاده از آنها در سلاح هسته ای» نیست. بدین ترتیب، دبیرکل آژانس به هیئت روسا گزارش خواهد داد که ایران به پادمان آژانس متعهد نیست. آنگاه، هیئت روسا یافته های مستقل خود را در این زمینه اعلام خواهد کرد. اگر هیئت روسا «عدم تعهد» را تشخیص دهد، باید این مساله را به شورای امنیت سازمان ملل گزارش کند. در شرایط کنونی عواقب اینکه ایران برای دومین مرتبه گزارش «عدم تعهد» داشته باشد (اولین گزارش در سال 2006 ارائه شده)، قابل پیش بینی نیست. با این حال، یکی از احتمالات می تواند نابودی برجام و اخراج ایران از معاهده منع گسترش تسلیحات هسته ای باشد. ریشه این شرایط مشکل ساز را در دو اتفاق می توان یافت. اولی این است که ایران «ابعاد نظامی» برنامه هسته ای خود، یعنی تحقیقات درباره جنبه های طراحی و ساخت سلاح هسته ای در سال های پیش از 2004، را رد کرده است. دومی این است که ایران تاکید می کند اسرائیل در بیان اینکه ساختمانی که بازرسان آژانس در آن رد اورانیوم ذخیره شده پیدا کرده اند، محل نگهداری اسناد مربوط به جزئیات بعد نظامی برنامه هسته ای بوده است. ایرانی ها می گویند که اسرائیل این اسناد را جعل کرده است. ایران اگر دسترسی بازرسان آژانس به این سایت ها را قطع نکرده بود، می توانست شرایط را اینطور توضیح دهد که بقایای اورانیوم در اوایل سال 2018 در جریان حمله عناصر اسرائیلی به ساختمان جاسازی شده است. این توضیح برای یک آژانس اطلاعاتی کاملا قابل درک بود چرا که نشان می داد موساد «با یک تیر دو نشان زده» و هم اسنادی از ساختمان ربوده و هم ردی به جا گذاشته که سبب می شود ایران با بازرسان آژانس به مشکل بربخورد. اگرچه چنین توضیحی اعتبار ادعای اسرائیلی مبنی بر اینکه ایران قصد دارد به محض فراهم شدن فرصت کار روی تسلیحات هسته ای را آغاز کند، زیر سوال می برد، با این حال بعید است که ایران چنین توضیحی ارائه کند. اگر ایران نتواند توضیحات قابل قبولی به آژانس ارائه دهد، دبیرکل آژانس احتمالا مجبور خواهد شد تا ماه ژوئن تصمیم خود را در این باره اتخاذ کند که نبود توضیحات برای رد اورانیوم به این معناست که آژانس نمی تواند تایید کند مواد هسته ای برای ساخت تسلیحات استفاده شده اند. همچنین این احتمال وجود دارد که او رد دسترسی بازرسان آژانس به دو سایت مربوطه را قابل توجه ارزیابی کند مگر اینکه ایران بتواند این اقدام خود را از طریق ارائه توضیحات به آژانس یا دیگر تلاش ها توجیه کند. شواهد نشان می دهد که اگر دبیرکل آژانس اینطور گزارش دهد که ایران به تعهدات خود در پادمان آژانس بین المللی انرژی اتمی (نظام بازرسی و تایید استفاده صلح آمیز مواد هسته ای) عمل نکرده است، هیئت روسا نیز اعلام «عدم تعهد» خواهد کرد. شرایط 7 مورد از 8 مورد یافته های «عدم تعهد» شواهد مبنی بر فعالیت های اعلام نشده در رابطه با تولید مواد سوختی، پیشبرد سیاست پنهان کاری پیش از مورد یا موارد نقض مورد مناقشه، تمایل به دستیابی به توان تولید سلاح هسته ای یا دست کم ایجاد زمینه ای که چنین ظنی ایجاد کند، را شامل می شود. در بطن همه این موارد و یک مورد باقی مانده دیگر، مساله جاذبه است. هیئت روسا می خواهد این مساله را و احتمالا عواقب گزارش «عدم تعهد» به شورای امنیت را سبک و سنگین کند. به طور کنایه آمیزی شرایط پیش آمده ارزش ادامه همکاری ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی تا سرحد تعیین شده در برجام را به جامعه بین المللی یادآوری می کند. اگر اسرائیل و ایالات متحده موفق شوند ایران را به رها کردن برجام و خروج از معاهده منع گسترش تسلیحات هسته ای تحریک کنند، خسارت های ناشی از قطع دسترسی به فعالیت های هسته ای کنونی و آتی ایران خیلی شدیدتر از دستاوردهای احتمالی کَند و کاو در ابعاد نظامی برنامه هسته ای ایران پیش از سال 2004 خواهد بود. منبع: Responsible Statecraft The Iran nuclear deal is facing a new threat March 11, 2020
A March 3 report from the International Atomic Energy Agency (IAEA) that Iran is withholding access to two sites connected to its nuclear program and failing to cooperate fully to resolve questions relating to nuclear material has created a potentially problematic situation for states committed to preserving the 2015 nuclear deal known as the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA). Iran’s 1975 safeguards agreement with the IAEA places on Iran a legal obligation to “cooperate to facilitate the implementation of [IAEA] safeguards.” An additional protocol to that agreement obliges Iran to “provide the IAEA with access to…any location specified by the Agency…provided that, if Iran is unable to provide such access, it shall make every reasonable effort to satisfy Agency requirements…through other means.” Withholding cooperation and access can result in the IAEA Director General finding that “the Agency is not able to verify that there has been no diversion of nuclear material…to nuclear weapons” and reporting to the Board of Governors that Iran is failing to comply with its safeguards agreement. The Board would then have to make its own, independent finding. Whenever the Board determines “non-compliance” to have occurred, it must report this to the United Nations Security Council. At this distance, the consequences of a second Iranian “non-compliance” report (the first report to the Council occurred in 2006) cannot be predicted. However, they could include Iranian abandonment of the JCPOA and withdrawal from the Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT). The root cause of this problematic situation is twofold. First, Iran denies that its nuclear program had a “military dimension,” i.e. research into aspects of nuclear weapon design and manufacture, in the years preceding 2004. Second, Iran denies that a certain building in a Tehran suburb ever housed a trove of documents, detailing that military dimension, which the Israeli government claims to have in its possession. The documents, which Israel has displayed publicly and made available to the IAEA, are Israeli fabrications, Iranians say. It seems probable that withdrawing these denials would open the way to satisfying the IAEA’s need for an explanation of the traces of uranium and access to sites. It might also enable Iran to debunk an Israeli claim that Iran was intending to draw on those documents when it saw an opportunity to resume nuclear weapons work. It begs belief that Iran would have stored in an unguarded or very lightly guarded building in a Tehran suburb documents it valued for their potential to serve in the acquisition of nuclear weapons. However, acknowledging that one has been “economical with the truth” is never easy, and it tends to be even harder for governments than individuals. So, Iran is unlikely to be tempted to “come clean.” Failing such a change of tack, it is possible that the IAEA Director General will have to decide, perhaps as soon as June, whether the absence of an explanation for those traces leaves the Agency unable to verify that there has been no diversion of nuclear material to nuclear weapons. He may also have to decide on the significance of Iranian withholding access to two sites, unless Iran can find other means of satisfying the Agency’s requirements. If the Director General reports that Iran has failed to comply with its safeguards agreement, precedent suggests that the Board may stop short of making a “non-compliance” finding. This is what happened in 2004 and 2005, when South Korean and Egyptian compliance failures were reported to the Board. At the heart of the Board’s deliberation will be the issue of gravity. The Board will want to weigh the gravity of the safeguards failure or failures in question, their implications for international peace and security and the likely consequences of a report to the Security Council. A consensus finding will be desirable but, if necessary, a vote can be called. Paradoxically, the situation is a reminder of the value to the international community of Iran continuing to cooperate with the IAEA to the extent provided in the JCPOA. If Israel and the United States succeed in provoking Iran into abandoning the JCPOA and withdrawing from the NPT, the consequent loss of access to current and future Iranian nuclear activities will dwarf any possible gain from delving deeper into the military dimension of Iran’s pre-2004 nuclear program. Editor’s note: The author updated this article on March 17, 2020 to correct a misunderstanding concerning the location where IAEA inspectors found traces of natural uranium. That location differs from the location where Israel claims to have found Iranian nuclear-related documents. The correction necessitated changes to parts of the subsequent analysis. Responsible Statecraft

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.